دسته بندی دستگاه های لپ تاپ در همین ایام هم پوشانی بسیاری پیدا کرده و به جرات می توان گفت که تعریف دوباره ای را طلب می کند.
علاقمندان کامپیوترهای قابل حمل (Portable Computer) که در ادبیات عامیانه؛ لپ تاپ خطاب می شوند، ظرف سه چهار سال اخیر تغییرات شگرفی را در زمینه استفاده از تکنولوژی های جدید و البته طراحی های خلاقانه شاهد بودند. دسته بندی دستگاه های لپ تاپ در همین ایام هم پوشانی بسیاری پیدا کرده و به جرات می توان گفت که تعریف دوباره ای را طلب می کند.
در سال های ابتدایی هزاره سوم دستگاه های متعددی در اندازه، قیمت و قابلیت های فنی متنوع معرفی و راهی بازارها شدند که از لحاظ تعریف وکاربرد در زمره خاندان بزرگ لپ تاپ ها قرار نمی گرفتند. به عنوان مثال شرکت های Intel، Microsoft، Samsung و یکی دو سه شرکت دیگر در سال 2005 میلادی، پروژه ای تحت عنوان Origami را آغاز کردند که نتیجه عملی آن در نمایشگاه CeBIT سال 2006 میلادی در قالب دستگاهی تحت عنوان Ultra Mobile PC معرفی شد. این دستگاه براساس استاندارد دستگاه Tablet PC طراحی شده بود و حدود 500 دلار قیمت داشت. این پروژه به دلایلی که در ادامه خواهیم گفت با موفقیت چندانی مواجه نشد، اما نظر بسیاری از کاربران را به جذابیت های کنسول های بازی قابل حملی چون Nintendo DS و Sony PSP جلب کرد. طراحی دستگاه های UMPC منشاء برکات بسیاری است. به همین بهانه بود که شرکت های VIA، AMD و Intel روی معماری پردازشی مناسب برای استفاده در سیستم های پردازشی قابل حمل متمرکز شدند. از سوی دیگر شرکت Transmeta هم مطالعاتی را برای تولید پردازنده های فوق العاده کم مصرف آغاز کرد. شرکت AMD به دنبال توقیت پردازنده های Geode بود که قرار شده بود در پروژه OLPC مورد استفاده قرار گیرد. شرکت VIA هم دو سه سالی بود که بستر فنی جدید را در دست مطالعه داشت که بعدها تحت عنوان VIA Nano معرفی شد.
نتیجه مطالعات شرکت Intel نیز می رفت که در قالب بستر فنی Intel Atom جلوه گر شود. اما موفق تر از همه Transmeta بود که با پردازنده های Efficeon غوغایی به پا کرده بود. چیپ ست اصلی و هسته پردازشی در پردازنده های Efficeon به صورت یکپارچه (Integrated) تولید شده بود. از یک سو این پردازنده در مصرف انرژی بی نهایت صرفه جو بود و از دیگرسو، حرارت مختصری تولید می کرد و سازنده می توانست از نصب فن خنک ساز صرف نظر کند. البته شرکت Intel به دلیل استفاده غیرمجاز از این دست آورد Transmeta در خاندان Core 2 صدها میلیون دلار غرامت پرداخت کرد. تمام این فعالیت ها بود که در سال های بعد به پیدایش گونه جدیدی از لپ تاپ ها منجر شد که هم اکنون لپ تاپک (Netbook) خطاب می شوند.
خاستگاه Netbook
دسته بندی های متفاوت و گاه متناقضی از سوی منابع معتبر برای کامپیوترهای قابل حمل ارائه شده، اما گذشت زمان نشان داده که این دسته بندی ها را باید در فاصله کوتاهی بازتعریف کرد تا با موجودی بازار منطبق باشد. حوالی سال های 1999 بود که شرکت Psion در حرکتی خلاقانه دستگاهی با نام Psion netBook را با مشخصاتی که در آن زمان فوق العاده محسوب می شد، روانه بازار کرد که چندان مورد توجه قرار نگرفت. همین ایده بود که نیکولاس نگروپونته را بر آن داشت تا مؤسسه هر کودک یک لپ تاپ (OPLC) را بنیان نهاده و تولید مینی لپ تاپ های OLPC XO-1 را با قیمت 100 دلار دست یافتنی بداند. دستگاه XO-1 در ابتدای امر عضوی از خانواده مینی لپ تاپ ها (Subnotebook) یا لپ تاپ فوق العاده قابل حمل (Ultraportable) قلمداد شد، اما مشخص بود که وادی لپ تاپ ها دسته بندی جدید را طلب می کند. در همین هنگام بود که شرکت Asus دستگاه جدیدی را در خلال برگزاری نمایشگاه کامپیوتکس تایوان 2007 معرفی کرد که قابلیت های آن فراتر از دستگاه OLPC XO-1 و محدودتر از مینی لپ تاپ ها بود. این دستگاه Asus Eee PC 701 نام داشت.
معادلی برای Netbook
به طور کلی سعی چندان برای معادل سازی اصطلاحات فرنگی در سرزمین های شمال آب های نیلگون خلیج فارس صورت نمی گیرد. البته فرهنگستان زبان فارسی چند سالی است که تلاش مستری را دنبال می کند که چندان فایده ای نداشته است. اصطلاح Netbook معادلی است برای خانواده جدید از دستگاه های کامپیوتر قابل حمل که تفاوت هایی با کامپیوترهای لپ تاپ دارند. این اصطلاح ترکیبی از Notebook و Network یا به قول برخی دیگر از زعمای این وادی ترکیبی از Notebook و Internet است که تفاوت چندانی نخواهد داشت، چرا که ماهیت آن تغییر نخواهد کرد. البته می توانیم برای این واژه کلمه لپ تاپک را پیشنهاد کنیم که با حال و روز این دستگاه قرابت بیشتری دارد.
لپ تاپک چیست؟
دستگاه لپ تاپک به طور ویژه برای اتصال به شبکه های بزرگ مانند اینترنت و دسترسی به برنامه های تحت وب طراحی شده که وزن و ابعاد مختصری داشته و حمل آن برای کاربر به سهولت امکان پذیر است. از این رو امکان اتصال با سیم (Wired) و بی سیم (Wireless) به انواع شبکه ها و توان مندی معمولی در امر پردازش از مشخصات اصلی لپ تاپک ها محسوب می شود، چرا که این دستگاه برای استفاده از برنامه های تحت وب طراحی شده و نباید انتظار داشت که همچون کامپیوترهای لپ تاپ قادر به انجام تمام نرم افزارهای معمول باشد. شاید این موضوع برای کاربر ایرانی قدری غریب باشد، چرا که از لحاظ دسترسی به اینترنت محدودیت دارد و نمی تواند استفاده بی وقفه از امکانات اینترنتی را تصور کند.
لپ تاپک به دلایل مختلفی طراحی و مورد توجه قرار گرفته است. اول این که؛ در راهبرد جدید کارگردانان دنیای مجازی، توسعه امکانات پردازشی کامپیوترهای مورد استفاده در خانه ها و شرکت های کوچک صرفه اقتصادی ندارد. از این رو با اعتماد به زیرساخت های ارتباطی فوق العاده قدرتمند، بخش اعظم امر پردازش به سرورهای قدتمندی واگذار می شود که از طریق اینترنت پرسرعت در دسترس قرار داشته و قاطبه مردمان نیازی به صرف هزینه در این باره نخواهند داشت. دوم این که؛ دسترسی به شبکه جهانی (Internet) یکی از مولفه های غیرقابل اغماض دست یابی به توسعه های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است و طراحی موجود ظریف الاندامی که با حداقل هزینه برای عموم قابل خرید باشد، براساس همین راهبرد در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به مطالبی که در بالا گفته شد، شاید استفاده از دستگاه لپ تاپک (Netbook) برای ایرانی ها توجیه پدیر نباشد، چرا که کاربر ایرانی از یک سو محدودیت آزاردهنده و البته غیرقابل اعتمادی در دسترسی به اینترنت پرسرعت دارد و از دیگرسو، انتظار دیگری از دستگاه های قابل حمل دارد که با قد و قواره لپ تاپک ها سازگار نیست. به همین دلایل ساده می توان استدلال کرد که مخاطب ایرانی آمادگی استفاده از لپ تاپک ندارد و به بیانی دیگر حاضر به پذریش محدودیت های ذاتی این دستگاه نیست.
ارزانی دستگاه را شاید بتوان تنها عاملی دانست که می تواند کاربر ایرانی را به سوی ابتیاع لپ تاپک تحریک کند. ظرافت اندام و سبکی وزن و ظاهر فانتزی از دیگر مولفه های قابل توجه برای خریدار خواهد بود که در بازار ایران چندان همه گیر نشده است.
تعریف براساس محدودیت ها
کاربلدهای این وادی بیشتر سعی می کنند دستگاه لپ تاپک را با توجه به حداقل های فنی تعریف کنند. از این رو گفته می شود که به هر دستگاه پردازشی قابل حملی که ابعاد نمایشگر آن کمتر از 11 اینچ، مصرف انرژی پردازنده آن کمتر از 10 وات، میزان حافظه اصلی آن کمتر از یک گیگابایت و وزن آن کمتر از سه پوند (1360 گرم) بوده و فاقد درایو نوری باشد، عنوان لپ تاپک اطلاق می شود. بین کارشناسان اختلاف های مختصری هم وجود دارد، بدین صورت که برخی حداکثر اندازه قابل قبول نمایشگر را 12.1 اینچ و حداکثر حافظه اصلی را نیز دو گیگابایت می دانند.
در تعریف اولیه قید شده بود که لپ تاپک ها باید از چیپ های فلشی که بر روی مادربرد نصب می شود به عنوان سیستم ذخیره سازی اصلی استفاده کنند که آن هنگام تا 16 گیگابایت محدودیت داشت. قیمت بالای چیپ های فلش و افت فاحش قیمت هارددیسک های 2.5 اینچی موجب شد که بسیاری از سازندگان لپ تاپک از مدل های 80 تا 160 گیگابایتی به عنوان ذخیره ساز اصلی استفاده کنند. امکانات شبکه بی سیم برای کشورها یا مناطقی که دسترسی آبرومندی به اینترنت نداشتند، از برخی مدل ها حذف و موجب کاهش قیمت شد، اما سازندگان مقید هستند که حداقل دو پورت USB2.0 و البته خروجی VGA را بر روی دستگاه نصب کنند. برادر ناتنی!
لپ تاپک یک برادر ناتنی به نام Nettop دارد که نگارنده معادل دسک تاپک را برای آن انتخاب کرده است. دستگاه Nettop از ترکیب Desktop و Network یا Desktop و Internet تشکیل شده و قرار است که جایگزین اغلب کامپیوترهای دسک تاپ رایج شود. دسک تاپک نیز همانند لپ تاپک برای استفاده از امکانات تحت وب طراحی شده، با این تفاوت که قابلیت جابجایی چندانی ندارد، اما قیمت ارزانی داشته و انرژی بسیار کمتری در قیاس با کامپیوترهای دسک تاپ کنونی مصرف می کند. بیشتر عملیات پردازشی دسک تاپک ها نیز قرار است که توسط سرورهای بزرگ انجام شود. به عنوان مثال شرکت Google امکاناتی را به صورت رایگان و از طریق اینترنت در اختیار کاربران قرار داده است که آن ها را از خرید و نصب نرم افزارهای گران قیمتی چون Word، Excel و Outlook بی نیاز می کند. به طور خلاصه می توان گفت که دستگاه های لپ تاپک و دسک تاپک به طور ویژه برای سیاحان اقیانوس بی کران شبکه جهانی (اینترنت) طراحی شده است!
