خطرات زندگى الکترونیکى

اگر بپذیریم که روند زندگى مردم در قرن حاضر به سوى هرچه بیشتر الکترونیکى شدن است و نیز زندگى الکترونیکى (E-Lifeِ) را یک واقعیت در حال شدن بدانیم آنگاه در خواهیم یافت که هیچ وجهى از وجوه زندگى بشرى از تاثیرات این پدیده به دور نخواهد ماند. بر اساس پیش بینى ITU جهانى، کاربران رو به رشد اینترنت در دنیا تا پایان سال ۲۰۰۶ میلادى از مرز ۸۰۰ میلیون نفر خواهند گذشت. کافى است به اطرافمان بنگریم که زندگى الکترونیکى چگونه همه عرصه هاى زندگى بشرى را یکى پس از دیگرى به احاطه خود درآورده و به همراه ویژگى هاى مثبت و مفید خود اثرات سوء و مخربى را نیز به دنبال آورده است. اگر چه همه اقشار جوامع بشرى در سطوح گوناگون از منافع و راحتى هاى (Facilities) زندگى الکترونیک بهره مند و یا دست کم از آن سخن به میان مى آورند اما کمتر کسى به آسیب هاى ناشى از همه گیر و فراگیر شدن این پدیده پیچیده و غامض که ابعاد آن ناشناخته و حیرت انگیز است توجه داشته است.

در قاموس فرهنگ مدرن، وقتى سخن از زندگى الکترونیک مى شود منظور کلیه حوزه هایى است که به تسخیر آن درآمده و یا به عبارت دیگر سخن از همه چیز الکترونیک (E-everything) است.

به هر حال گویا دستاوردهاى زندگى الکترونیک در سرعت بخشى و خدمت رسانى و افزایش دقت عمل در کارهاى گوناگون امکان پذیر نیست ولى این پدیده نیز مانند همه دستاورد هاى بشرى همواره دو کفه ترازو دارد که با بالا رفتن یکى، دیگرى رو به پائین میل خواهد کرد. کفه منافع و کفه مضرات. اگر چه ما در این گزارش بر موضوعات محورى مضرات این پدیده تاکید خواهیم کرد ولى منافع و ویژگى هاى مثبت زندگى الکترونیک از جمله مباحثى است که نیازى به اثبات و تفصیل ندارد و یا کفه مثبت آن به عینه براى همگان لمس شدنى است ولى آن کفه مضرات است که از چشم بسیارى پنهان خواهد ماند. این مضرات شامل موارد زیر است:
دکوراژه الکترونیک:
اولین عارضه در دکوراژه کردن آدمى که از قضا اندام فیزیکى کاربران را مورد تهدید قرار مى دهد، کار مداوم با ابزار الکترونیک است که ارمغان زندگى مدرن و عجین شده با E است.

به عنوان مثال مى توان از دردهاى عضلانى، درد مچ دست، خمیدگى پشت و دردهاى موضعى در نزد اغلب کاربران کامپیوتر و اینترنت نام برد که هر روزه بر شمار آنها افزوده مى شود. مشکلات بینایى نیز به دلیل کار زیاد با رایانه از قبیل سرخى و سوزش و آبریزش چشم که به کاهش قدرت بینایى، خستگى و سردرد منجر مى شود. چشم هاى انسان قادر است بر روى اشیاى دور و نزدیک متمرکز شوند که این کار باید به تناوب در طول بیدارى فرد تکرار شود ولى از آنجایى که کاربران براى کار با صفحه نمایش مجبور هستند اغلب اوقات به نزدیک خیره شوند، قدرت تطابق را به مرور از دست مى دهند. کار مداوم با رایانه خطرات دیگرى نیز به همراه دارد که ابعاد آن به درستى شناخته شده نیست، مانند:

خطر انتشار امواج الکترواستاتیک، خطر انتشار امواج نورى و تشعشعات، خطر انتشار گازهاى سمى ناشى از گرم شدن قطعات رایانه و... براى مبارزه با این مشکلات علم نوینى در دنیا مطرح شده است که به ارگونومى (Ergonomy) یا کارپژوهى جهت استفاده بهینه از ماشین در جوامع انسان محور تاکید دارد.

انزواى الکترونیک:
فردگرایى از دیگر آسیب هاى زندگى الکترونیکى است که در بطن خود به تدریج ایجاد حصارى براى فرد خواهد کرد که گریز از آن به سادگى میسر نخواهد بود. زندگى الکترونیک خاصیت بى نیازى را در آدم ها افزایش و در عوض تعامل طبیعى در روابط اجتماعى را به شدت خواهد کاست.

تنهایى ناشى از طبیعت کار با وسایل و ابزار الکترونیک از جمله رایانه که دنیاى خصوصى و یا مجازى را به ارمغان مى آورد، افراد جامعه را هر چه بیشتر به کام خود کشیده و اثرات زیانبار و عمیقى را برجاى خواهد نهاد که ابعاد آن به روشنى قابل تبیین نیست. انسان موجودى است اجتماعى که به طور حتم هر آنچه که به این خصیصه لطمه وارد کند بخشى از ابعاد شکوفایى اش را در چرخه زندگى طبیعى (life Cycle) با مشکل مواجه خواهد ساخت. جذابیت دنیاى مجازى به قدرى است که پس از مدتى کاربران زندگى الکترونیک، مصاحبت با دیگران را تحمل نکرده و مانند فرد معتادى که همواره به سوى همدم و مخدر خود کشیده مى شود در اولین فرصت به سراغ فردیت و ابزار الکترونیکى خود خواهد رفت. در این حالت تنها ارتباطات مجازى از طریق امواج است که بر ارتباطات فردفرد جامعه سایه افکنده و به تدریج طبیعت آدمیان را معیوب خواهد ساخت.

براى نمونه به روابط والدین و فرزندان که جزء اولین قربانیان زندگى الکترونیک هستند مى توان اشاره کرد. در دنیاى الکترونیک کانون خانواده شدیداً آسیب دیده و اعضاى آن از بسیارى منافع طبیعى که نتیجه تعامل هاى منطقى آن است محروم مى شوند که صدالبته دامنه هاى آن فراتر از روابط والدین و فرزندان رفته و حتى روابط زناشویى را مورد مخاطره و هدف قرار مى دهد. فردمحورى با سنگ بناى دیجیتالى و مدرن با شدت هر چه تمامتر در حال گسترش است.

بمباران اطلاعات الکترونیک:
با آمدن اینترنت که به تعبیرى همه چیز را به شکل الکترونیک در اختیار کاربرانش قرار مى دهد و چندین رسانه را به صورت مجتمع در خود گرد آورده است، به شکلى بسیار آرام و خزنده کاربران را دچار خستگى و یا به عبارت بهتر گرفتار سرسام الکترونیک خواهد کرد.

میلیون ها سایت و میلیاردها وبلاگ و تریلیون ها صفحات اینترنتى و موضوعات گوناگون به یک باره در کمین کاربر نشسته و با اشاره اى ده ها صفحه حاوى انواع اطلاعات راست و دروغ به سمت استفاده کننده هجوم مى آورند. قدرت پردازش و تجزیه و تحلیل آدمى به هر میزانى که باشد از چنبره این پدیده رهایى نداشته و در آن واحد صدها و هزاران اشاره (hint) او را به سوى خود فرا مى خواند. بدین شکل انسان ها تبدیل به موجوداتى خواهند شد که از یک سو با گستره و انبوهى از اطلاعات مواجه شده و از سویى دیگر اجازه و امکان تفکر و تعمق و بالطبع پردازش را نخواهند یافت که عارضه طبیعى آن دل نگرانى (stress) و خستگى الکترونیک است.

خشونت الکترونیک:
از جمله غرایز بشرى که مانند سایر غرایز در ساختار آدمى نهادینه است، غریزه خشونت است که در اثر ترغیب و رشد دادن آن، انسان را به هیولایى غیرقابل پیش بینى و خارج از تصور تبدیل خواهد کرد. گذشته از ترویج خشونت در رسانه هاى ماهواره اى و تلویزیونى، هم اکنون ده ها هزار سایت بر روى اینترنت به انحاى مختلف تبلیغ خشونت مى نمایند تا از این رهگذر به اهداف مادى خود که سالیانه بالغ بر میلیارد ها دلار است دست یابند.

براساس تحقیقى که توسط یونسکو در سال ۱۹۹۸ انجام شد مشخص شد که ۸۸درصد کودکان و نوجوانان، شخصیت آرنولد شوارتزنگر را به سبب ایفاى نقش اش در فیلم ترمیناتور که مملو از صحنه هاى خشن است مى شناسند. نکته جالب دیگرى که تحقیق یونسکو بدان اشاره مى کند آن است که نیمى از خشونت هاى به تصویر کشیده شده در بازى هاى رایانه اى توسط نقش هاى مثبت این بازى ها رخ مى دهد. این عمل با وجاهت بخشیدن به خشونت و به نوعى تشویق مخاطب به خشونت، زمینه هاى بروز نگرش ها و رفتارهاى خشونت آمیز در کودکان و نوجوانان را فراهم مى سازد.

بسیار بدیهى است که صحنه هاى خشن در فیلم هاى تلویزیونى، سینمایى و بازى هاى رایانه اى، عملکرد مغز کودکان را تحت تاثیر قرار مى دهد که منجر به تغییرات رفتارى خاصى در آنها خواهد شد.

پورنوگرافى الکترونیک:
دستیابى به تصاویر و فیلم هاى غیراخلاقى به خصوص براى کودکان و جوانان در بزرگراه اطلاعاتى یا اینترنت از مباحث بسیار جدى و نگران کننده اى است که خانواده ها و سایر اقشار فرهنگى و فرهیخته جوامع را به چالش کشیده است. این موارد ضد فرهنگى و ضداخلاقى الکترونیک که تنها در اینترنت شامل ده ها میلیون صفحات الکترونیکى است، کانون خانواده ها و در رأس آن کودکان و جوانان را هدف خود قرار داده است.

اعتیاد الکترونیک:
تحقیقات و آمار نشان مى دهد که الگوهاى رفتارى اعتیادگونه در بین کاربران دائمى اینترنت وجود داشته و بى وقفه بر تعداد آنها افزوده مى شود.

نگران کننده ترین جنبه اعتیاد به اینترنت، آسیب دیدن کودکان و نوجوانان است که آنها را با ایجاد جذابیت گوناگون در کام خود فرو مى برند.

بدین ترتیب کودکان و نوجوانان به راحتى به سوى بازى هاى چند نفره (Group Games) و حتى بخش هاى مبتذل آن کشیده مى شوند. اعتیاد به اینترنت ساعت هاى بسیار زیادى از طول شب و روز این قبیل افراد را به باد نیستى داده و آنها را به ولگردى الکترونیک و گشت و گذارهاى بى هدف (Surface) مى کشاند. کارشناسان استفاده غیرطبیعى از اینترنت را اصطلاحاً اعتیاد به اینترنت مى نامند. علت اعتیاد به اینترنت در بسیارى از این افراد، دستیابى به راهى براى سرکوبى اضطراب ها و تنش هاى زندگى است. به گفته پژوهشگران درصد اعتیاد به اینترنت در افراد منزوى و همچنین افرادى که در ارتباط هاى اجتماعى و بین فردى خود مشکل دارند بیش از سایرین دیده مى شود. برخى از علائم شناخته شده این اختلالات به شرح زیر هستند:استفاده از کامپیوتر براى خوشگذرانى، شادى یا وقت گذرانى، احساس افسردگى به هنگامى که از کامپیوتر استفاده نمى کنند، صرف زمان طولانى در شبانه روز با کامپیوتر، صرف هزینه زیاد براى نرم افزار و سخت افزار و فعالیت هاى مرتبط با آن بدون توجیه منطقى، بى توجهى نسبت به کار، مدرسه و خانواده.

خواسته و ناخواسته جوامع بشرى در آینده اى نه چندان دور شاهد خانه هاى دیجیتالى خواهند بود. این پدیده نه قابل حذف است و نه امکان مقابله چکشى در قالب هاى رایج که منجر به پاک کردن صورت مسئله مى شود راه حلى است اساسى. تنها باید شرایطى فراهم شود که فرهیختگان و متخصصین آن را بشناسند، تجزیه و تحلیل و آسیب شناسى کنند و آنگاه راهکارهاى انسان محور ارائه نمایند.
http://www.forum.microrayaneh.com